«Λατρεμένη Εύα! Ζωή μου!»


Το οικογενειακό έδαφος

Κόρη του Courtland Palmer, που ίδρυσε το 1885 ένα προδρομικό σχολείο στη Νέα Υόρκη και ξόδεψε τη μεγάλη πατρογονική περιουσία του σ’ έναν συνεχή αγώνα υπέρ των ιδεών, η Εύα αφιέρωσε με τη σειρά της το σύνολο του μόχθου της στις ιδέες, χωρίς να υποχωρήσει ποτέ ούτε σπιθαμή από τις πεποιθήσεις της. Αποφεύγοντας το οποιοδήποτε ανεκδοτολογικό στοιχείο και παραμερίζοντας από την αρχή κάθε προσωπική αναφορά, η Εύα κάνει λόγο για γεγονότα μόνον αν συνδέονται οργανικά με τη σύλληψη και την πρακτική τής Δελφικής Ιδέας. Μεγαλωμένη πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο σε φιλελεύθερη αμερικανική οικογένεια, που τη μύησε στις αξίες της ελευθερίας και της ανοχής, εμπνέοντάς της μιαν έντονη αποστροφή για τον μηχανικό και μαζικό πολιτισμό του 20ού αιώνα, η Εύα δεν συμμερίστηκε τυχαία το πάθος του Σικελιανού για τους Δελφούς. Ο πατέρας της πίστευε βαθιά σ’ ένα είδος συνάντησης και σύμπλευσης πέρα από σύνορα, σε μια οικουμενικότητα που θα έβαζε τέλος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό μέσα από τη συνενωτική φλόγα του πνεύματος και της τέχνης. Η ίδια μπήκε από πολύ νωρίς σε ανάλογο κλίμα, μαθαίνοντας να φτιάχνει μόνη της τα ρούχα της, μακριά από την τυποποίηση της βιομηχανικής παραγωγής, όπως και αναζητώντας την τύχη της στις θεατρικές σκηνές του Παρισιού, όπου και ανέπτυξε ισχυρό ενδιαφέρον για την υποκριτική, τη σκηνοθεσία, τη χορογραφία και την ενδυματολογία. Στο Παρίσι, άλλωστε, ήρθε σε επαφή με τον μίτο ο οποίος την οδήγησε στον Σικελιανό: μια γνωριμία με την Ισιδώρα Ντάνκαν και τον αδελφό της Ρέιμοντ την έφερε στην Αθήνα, όπου ο Ρέιμοντ είχε παντρευτεί την Πηνελόπη, αδελφή του Αγγελου, κι εκεί ξεκίνησαν -ή μάλλον συνεχίστηκαν- όλα.

Ιερός πανικός

«Δεν πέρασαν ούτε δύο ώρες που άκουσα τη φωνή σου – τόσο μακρινή, τόσο κοντινή. Η φωνή σου είναι πάντα μακρινή, κι ωστόσο πάντα κοντινή. Είτε είσαι εδώ είτε είσαι αλλού, είναι το ίδιο. Aκούω πάντα αυτή τη φωνή, την τόσο γλυκιά, που εισέβαλε συγχρόνως στ’ αυτιά του κορμιού και στ’ αυτιά της ψυχής μου» έγραφε η Εύα Πάλμερ- Σικελιανού στην αυγή του 20ού αιώνα, για τον άνθρωπο που έμελλε να αλλάξει τη ζωή της, τον Άγγελο Σικελιανό.  Η Αμερικανίδα διανοούμενη Εύα Πάλμερ μαγεύτηκε από τον κόσμο και το όραμα του Λευκαδίτη ποιητή. ΄Eνωσε και παρέδωσε την ψυχή της στον Άγγελο Σικελιανό και ως ένας άγγελος στο πλευρό του που φρόντιζε να γίνουν πραγματικότητα τα οράματά του. Με πνευματικό παιδί αυτής της σπάνιας ένωσης τις Δελφικές Γιορτές.

Η Εύα Πάλμερ από το 1933 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αμερική και με παρότρυνση του ποιητή κατέγραψε το χρονικό της σχέσης τους σε όλα τα επίπεδα.

Οι Δελφοί και το αρχαίο δράμα είναι το αξεχώριστο δίπολο το οποίο σημάδεψε τη ζωή του Άγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ, κρατώντας τους για πάντα κοντά (από το 1906, τη χρονιά της γνωριμίας τους, μέχρι το 1951, τη χρονιά θανάτου του Σικελιανού), παρά τα όσα εξαιρετικά δύσκολα μεσολάβησαν στη σχέση τους, όπως, μεταξύ άλλων, οι ερωτικές αναζητήσεις του Άγγελου εκτός γάμου, ο χωρισμός τους εν έτει 1939, όταν ο ποιητής γνώρισε και ερωτεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του  Άννα Καραμάνη και, πάνω απ’ όλα, η οικονομική καταστροφή της Εύας, που έριξε τον Άγγελο σε μιαν αφάνταστα οδυνηρή φτώχεια, από την οποία δεν κατόρθωσε να ξεφύγει ποτέ

Η Δελφική Ιδέα, που ένωσε το ζευγάρι σ’ έναν διά βίου και εντέλει μοιραίο δεσμό (η Πάλμερ πέθανε λίγο μετά τον Σικελιανό και ενταφιάστηκε δίπλα του στους Δελφούς), βρίσκεται στο κέντρο και του αυτοβιογραφικού βιβλίου της Εύας Ιερός πανικός, το οποίο σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση τυπώνεται εκ νέου, αναθεωρημένο και συμπληρωμένο, από τις εκδόσεις Μίλητος. Οπως παρατηρεί στην εισαγωγή του ο φιλόσοφος και μελετητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας John Ρ. Anton, που υπογράφει τη μετάφραση, η Εύα άρχισε να συντάσσει την αυτοβιογραφία της, με προτροπή του Σικελιανού, το 1938, για να την ολοκληρώσει το 1942. Σε οποιαδήποτε σελίδα της αυτοβιογραφίας κι αν σταθούμε, ακόμη κι αν την ξεφυλλίσουμε κατά εντελώς τυχαίο τρόπο, θα δούμε ολοζώντανο το δελφικό όραμα, να πάλλεται ασυγκράτητο από τη θέρμη της πίστης του, ακόμη κι όταν όλα τριγύρω του δείχνουν να έχουν πέσει για πάντα στον γκρεμό.

Η ανάταση του διονυσιακού και του απολλώνιου στοιχείου

Η Εύα δεν γοητεύεται από τον Αγγελο ως νεοφώτιστη κόρη που προσκαλείται σ’ έναν παντελώς άγνωστο κόσμο. Βασισμένη στη στέρεα διαμορφωμένη παιδεία και αγωγή της, είναι ήδη έτοιμη να συνομιλήσει μ’ έναν εκλεκτό συνοδοιπόρο, δέκα χρόνια νεότερό της. Γι’ αυτό και η σύλληψη της Δελφικής Ιδέας στην αυτοβιογραφία της μοιάζει τόσο δυναμική και ξεκάθαρη: οι Δελφοί μπορούν να λειτουργήσουν ως κέντρο της παγκόσμιας συνεννόησης, όχι γιατί η συνεννόηση είναι ένας αυτονόητος στόχος, ο οποίος θα γίνει εφικτός επειδή έτσι θα το θελήσει η εμπνευσμένη πρωτοβουλία κάποιων καλλιτεχνών και διανοουμένων, αλλά γιατί στο Δελφικό Ιερό συνυπάρχουν το διονυσιακό στοιχείο (η έκσταση) και το απολλώνιο (η αρμονία), που θα κατορθώσουν μέσω του δράματος (στο εσωτερικό του οποίου η ποίηση καθοδηγεί τον χορό, τη μουσική και το τραγούδι) να βάλουν φωτιά στις συνειδήσεις, να τις απελευθερώσουν από τον φόβο τους και να τις ανυψώσουν στην ιδέα της αδιαίρετης ενότητας των εθνών. Αυτή είναι η έννοια του ιερού πανικού, που τιτλοφορεί την αυτοβιογραφία της Πάλμερ, και αγκαλιάζεται ανεμπόδιστα με τη σικελιανή ιδέα της συνεύρεσης των τεχνών και των επιστημών στον ομφαλό του κόσμου – μιας συνεύρεσης που θα οδηγήσει στη ριζική ανανέωση και αναγέννηση του νεότερου στοχασμού μέσα από την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Βέβαια, η Δελφική Ιδέα δεν είναι μόνον ορισμός και ιδέα, αλλά και ιδεολογία: ιδεολογία που μπορεί να μη βλέπει τους αρχαίους ως σεβάσμιες και ακίνητες μορφές, τοποθετημένες σ’ ένα αφηρημένο, ανέγγιχτο πάνθεο, αλλά ως δυναμικό μέσον αναστροφής των σύγχρονων αναζητήσεων σε πλανητικό επίπεδο, αλλά δεν ξεφεύγει από την άκαμπτη, στανική αισιοδοξία της ουτοπίας. Ας μην πέσουμε, παρ’ όλα αυτά, στην προπέτεια της εκ των υστέρων κρίσης, χάνοντας την ιστορική μας αίσθηση. Η Πάλμερ και ο Σικελιανός, άλλωστε, πλήρωσαν πανάκριβα την προσήλωσή τους. Πρώτον, γιατί οι περισσότεροι, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ενδιαφέρθηκαν αποκλειστικά για τις παραστάσεις των Δελφικών Εορτών (1927 και 1930), αγνοώντας επιστήμες και φιλοσοφία, και δεύτερον, επειδή ακόμη κι έτσι ουδείς θέλησε να δώσει κάποια συνέχεια στα χρόνια που ακολούθησαν, καταδικάζοντας το ζευγάρι στον μαρασμό και στην πενία. Εκείνο που μένει για μας σήμερα είναι ο υπερεθνικός ιδεαλισμός του Αγγελου και της Εύας (δεν είναι εύκολο να ανακατευτεί κανείς με την αρχαία Ελλάδα χωρίς να καταλήξει στον ναρκισσισμό και στην εσωστρέφεια), όπως και η μεθυστική λατρεία τους για την ποίηση. Δεν είναι λίγα, ακόμη κι αν ζούμε σε μιαν εντελώς διαφορετική εποχή, τόσο για τα έθνη όσο και για την τέχνη.

Γράμματα στην Εύα Πάλμερ από τον Άγγελο Σικελιανό

http://dytikosanemos.blogspot.com/2008/07/blog-post_133.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s